bashi-achuki - akaki wereteli

tavi pirveli 

 tvalmiuwvdomel sishoridan gveliviti moiklakneboda chuxchuxa aragvi da ertgan kldovan kides gametebit exetqeboda, rom axali gza gaekvlia!.. tavs ar izogavda, magram sheupovrobisagan ukuqceuli, daretianebuli da tavbrudasxmuli, titqos sulis mosabruneblad, iqve morevshi ramdenjerme motrialdeboda xolme da mere ki dakvirvebit gadadioda dablobze, rom ufro metis sifrtxilita da kvnesa-dudunit dashvebuliyo qvemoatexil chalebisaken. im kldovan mtis tavze, ghrublidan gamosuliyo uzarmazari cixe-darbazi, sheupovrad gadmomdgariyo da sanugeshod gadahyurebda are-mares. yovel mxrit sheuval galavnit shemozghudul shenobas, mxolod ertis mxrit, aghmosavletisaken, guls uxsnida sigrdzit chayolebuli aivani.

 samxroba gadasuli iyo. aivnis tavshi taxtze ijda fexmortxmit darbaiseli moxuci, zaal eristavi, da krialosans atamashebda. iqve shoriaxlos, zed xarixastan, miedga skami zaalis meughles, muxlebze gadaeshala davitni da "chiris kanons" hkitxulobda; skvnili echira xelshi da ramdenjerac ki gaatavebda im ertsa da imave fsalmuns, daiwerda pirjvars, chaagdebda skvnils da miubrundeboda isev tavidan!.. unda ormocjer waekitxa.

 "mishveleto!" daikivla ucbad da aqet-iqit kedlebs dauwyo yureba. zaalic wamovarda da miashura:

 _ ra iyo, batono? ra dagemarta, mariam?

 _ araferi! - miugo, rogorc iqna, guldamshvidebulma meughlem, - tavbru damexva! saxlma qaneba daiwyo da megona, tu kedlebi ingreodnen... momechvena...

 _ agre icis mijinebulma kitxvam! tavbrus asxams kacs!

 _ morevisaken gadavixede da wyalma tvali momchra, - darcxvenit wailaparaka mariamma.

 _ hm! mec ara vtqvi!... wyals telxi dahkravda, chevli sheindzreoda, sheitamashebda da, rasakvirvelia, shig chasaxuli saxlic datortmandeboda... rogor ver mixvdi? ghmertma bavshvsac nu aqnevinos eg saqme, - daumata sicilit.

 _ roca kacs guli sagules aghara aqvs da shishis qari uvlis tanshi, mashin ra ar warmoudgeba?! im sizmarma sul gadamria da gadamshala!

 _ sizmarma?!

 _ diax! im ucnaurma sizmarma, wuxeli rom unaxavs modzghvars.

 _ vejo, ra aris magistana?

 _ netavi arc ki gamegona, tvara rogor gavimeoreb?

 _ ee! bicho, bicho, romeli xart manda! kiriles damidzaxet, momgvaret axlav! tu edzinos - gaaghvidzet! - daiyvira eristavma da gasworda. krialosani miagdo gverdze, mutaqa ganze gadadva, fexebi dzirs daushva da auchqareblad gauyara fostlebshi. shemovida mghvdeli.

 _ mshvidoba saxlsa amas! - stqva da gacherda.

 _ dabrdzandi, mamao! - ubrdzana eristavma da miutita selze. _ raghac ucnauri sizmari ginaxavs?

 _ ufro chveneba, vidre sizmari, chemo batono!

 _ xalxi ki gadagirevia da!

 _ ar mindoda gamxela, magram, paraklisi rom gadavixade, mizezi mkitxes da veghar davfice.

 _ ra iyo mainc magistana?

 _ martla rom saocari ram. - aq chaaxvela xmis gasasworeblad modzghvarma da atrtolebuli xmit mohyva wynarad. - alaverdis monasters, dideba mis dzlierebas, uwminduri dahpatroneboda!

 _ uwminduri?!

 _ diax: gveleshapi shemohxveoda gars. samjer rom shemogvergvoda, kudi pirshi echira da erti mtkaveli kidev iqit iyo gadacilebuli. edzina im wyeuls! misi shishit saydarshi vegharavin shedioda. agharc wirva iyo da agharc locva. xalxi gars shemohxveoda da zardacemuli shehyurebda. vegharavin indzreoda!... xandaxan gamoighvidzebda xolme is arawminda, gaishleboda da pirdaghebuli, tvalebis brialit, wamosrialdeboda xolme xalxisaken!... romel kutxidanac ki moadgeboda, gahqonda!... chasanslavda zedized, ertimeoreze, iqve udzravad gasheshebuli adamianis shvilebs; gamodzgheboda, gasisindeboda da mere isev gars exveoda tadzars. yoveli misi gamoghvidzeba musri iyo qveynisatvis. ertic vnaxot, moulodnelad gamochnda sami meomari, ertimeoreze uketesi; mat naxvas ara sjobda-ra!.. shub-isrit shechurvilebs xelshi far-xmali epyrat da aelvebdnen. erti matgani miubrunda zardacemul xalxs da shehyvira: "vin qartveli da vin gulgatexilobao? aghar gaxsovt dzveli anderdzi"sircxvils sikvdili sjobs da orive ki ertad jojoxetiao". am sofels gamotxovebixart, dghes tu xval agharc erti aghar iqnebit da cxvrebsavit ki dagidviat tavi!... ar gijobst, rom winaaghudget uwmindurs da brdzolashi daliot suli? gana es ufro vajkacuri ar iqneba da gulis mosaoxebeli?.." am sityvam elvasavit daurbina xalxs da gamoafxizla: sheiqmna erti chochqoli, igriala didma da pataram: zogma far-xmals moavlo xeli, zogma culs, zogma walds, zogma namgals, zogma xelkets, zogma rasa da zogma kidev rasa! visac ra exerxeboda da an ra emarjveboda - imas mimarta. waudzghven win meomrebi, miuaxlovdnen mdzinars, ertad gastyorcnes sami isari; dalaxvros ghmertma, arcerti gvamshi ar gaercho im wyeuls! misma magarma qertlma samiave airekla, gamoighvidza gveleshapma, maghla aigho tavi, aiqocha, erti sazarlad iwivla da miashura. saocari sanaxavi iyo: kudit irekda meomrebs, totsa scemda, brchyalebit hglejda da kbilebit swiwknida. cudad iyo saqme, tu is ucxo meomrebi samiv mxrit ar misdgomodnen da brdzola ar daewyot! saarako iyo mati laxtis cema!.. magram ra gamovida, rom im uwmindurs yoevl axal-axal chrilobaze, yovel wylulze dzali emateboda! daelewat far-xmali gmirebs da ghonemixdilni mzad iyvnen damorchilebodnen; magram am dros gamochnda mtidan momavali mxedari, shubit xelshi, tetr cxens moagelvebda. miechra gatamamebul gveleshaps da ugmira laxvari. uwmindurma iwivla, daiklakna da sasikvdilod gaagho piri. shavi oxshivari komlivit amoushva da tan sazareli simyralis suli amoatana. chven yvelas guli shegviwuxda da ugrdznoblad davemxvet dedamiwaze... ar vici, ramden xans viyavit ugrdznoblad, magram bolos, rom gamovfxizldit, tvali gavaxilet da maghla avixedet, agharaferi aghar iyo! yovelive gamqraliyo: agharc gveleshapi schanda da agharc meomrebi... tetrcxeniani mxedaric wasuliyo. sichume iyo da mxolod salitanio zarebis reka ismoda, tumca samrekloze ki aravin idga; tadzari ganatebuli iyo da karebi ghia iyo. igriala xalxma, moixada qudi da miashura pirjvriswerit. shig rom shevedit, saydari carieli iyo, mxolod aghsavlis karebtan is sami meomari esvena: am soflit gasuliyvnen... tavze natlis sveti adgat da maghlit galoba gundta ismoda: "wmindata tana ganusveneo" da sxvani.

 - "wminda ars, wminda ars, ufali sabao!" stqva pirjvriswerit gakvirvebulma eristavma.

 - "savse arian cani da qveyana didebita misita", - ganagrdzno mariamma.

 - "da sakvirvelebita!" - daumata modzghvarma da samive dadumdnen. didxans xma aghar amoughiat, magram saxeze ki emchneodat, rom uchveulo mghelvarebas sheepyro samive. is ori mxolod sulze hfiqrobda, magram zaali ki qveyniur zraxvebs veghar aghwevda tavs. ucbad daiquxa erti da gagrdzelda xma, titqos cis erti kididan meore kidemde etlebi gadaaxrigineso.

 - "wminda ars, wminda ars!" - stqva eristavma da pirjvari gamoisaxa. - ghrubelt winamdzghvari mibrdzandeba mtashi! dailocos misi madli!

 am dros zedized daicheqa sadghac shors da mtebmac bani misces.

 - haa! gavarda mexi! kekuch tavshi eshmaks! - stqva sixarulit zaalma da wamodga zeze. msxvilma wvimam shemoashxapuna aivnisaken. zaal otaxshi shevida, mariamma saxates mimarta, rom sasantleebi aento, kirile ki iqve darcha marto, moiyara muxlebi, aapyro xelebi da sasoebit warmostqva: "ghmerto! moxede shechirvebul saqristianos da sizmari ketilad agvixdineo!" didxans idga gaqvavebuli, mxolod tuchebs andzrevda da cremlebi ghapaghupit ecemodnen spetak wverebze.


 tavi meore

 meore dghes, dilit adre, gamosuliyo zaal aivanze da chalebs gadahyurebda. shuaxnis, chagharashertuli mouravi, iqve kedelze atuzuliyo, tvalebshi shehyurebda.

 - esec chveni kiriles sizmari!.. axla da morcha! martla gveleshapivit ar moiklakneba es aragvi?! am xnis kaci var da amistana wyaldidobas jer ar movswrebivar, - stqva eristavma.

 - arc me, tqveni risxva ara mqondes!.. tye da veli ki moaqvs da... xidebi, sadac iyo, daxveta. qvitkiris xidi dauqcevia, gza shekrulia da chveni mwyemsebic gaghma darchenilan! - moaxsena mouravma.

 - ra ushavt?.. iqac chveni ar aris?! sworamde esec daiklebs. mtis wyalia... male chamovardeba.

 - ufro adrec, magram mainc bichebi gamicdebian am or-sam dghes da dznelia.

 - gana iq ki ver gaichenen saqnars?

 - ki, magram, xom mogexsenebat, tu sul ar echichinebi, tavistavad aras moifiqreben. dghes rom aqa myavdnen, mivcemdi xelshi sagdebels kavebit, davayenebdi wylis pirad mosaxvevshi da vacherinebdi jirkebs... sheshas davamzadebdi, zed karze moyenebuls. 

 - martla, sad iyo amdeni xe-tye, rac am wyals moaqvs? acdis, acdis da chamoatarebs.

 - mtashi damzadebul morebs dashlida niaghvari da chamohyrida wyalshi.

 - agre iqneba... sxva bichebi aghar arian, rom miayeno?

 - gaxlavan!.. rogor ar gaxlavan? magram yvelas tavtavisi saqme aqvs, mogexsenebat, da mwyemsebis mocdena marto mitom mawuxebs.

 - tu giyvarde, ramdenic sheidzlot, imdeni daamzadet!.. kiri gvaqvs dasawvavi, rom saydari shevaketot rogorme. modzghvari aghar masvenebs da qalbatonsac daujinia: unda shevlesoto!.. kargia! sulis saqmea! wylis motanili shesha wminda iqneba da wminda saqmesac unda moxmardes.

 - agre vqnat, sheni chirime!..

 am saubris dros, shors, xvadabunebashi, gamochnda erti vighac cxenosani, pirdapir sasaxlisaken moagelvebda cxens. zaalma shenishna da stqva: - mouravo! is cxenosani vighaca aris, tu fateraks aras gadahkidebia, swored giji unda iyo!.. tavshishvela, uqudod rom kaci mogzaurobdes, gagonila?

 mouravi miacherda da ghimilit moaxsena:

 - imereli unda gaxlavdet vinme! gachechil tmaze fafanaki edeba da ar etyoba.

 - imereli?! imerels aqet ra unda?

 - ra mogaxsenot, magram, swored imereli ki unda gaxldet - cxensac ise moatamashebs!

 cxenosani amasobashi pirdapir moadga aragvs. xidi rom waghebuli daxvda, fons dauwyo dzebna: aatar-chamoatara wylis pirad cxeni da bolos ukanve gaabruna: "ve pu! shen saqmes. nuras ukacravad, imerelo, xidi ver dagaxvedret! - stqva dacinvit zaalma da miubrunda mouravs: - imeretis gheleebi egona, buchula wisqvilebis sabrunebeli... mgonia, ise ki dafrtxa, rom ert wlamde ghomic veghar icno!..."

 - sheni risxva nu momecema, tu ar gamoalocvinia, guli sagules aghar sherches - daemowma ghrechit mouravi. 

 cxenosanma tavisi bedauri gaachen-gamoachena chalebshi, gaaxurva da wamoiyvana pirdapir mdinarisaken. rom moadga kides, hkra dezi da gadaushva azghvavebul wyalshi. cxenma da kacma, orivem, dziri gaiares, titqo chaintqneno. cota xnis shemdeg amohyo cxenma tavi da iwyo curva gverdelad; mxedari zurgze ekra da tavs ucherda, rom pirdapir meore kideze gaeyvana kldis zemot; miuaxlovda kidec, magram wyalma didi xe chamoatara da moxvda cxens; cxeni motrialda, misca tavi qvemotken wyal-wyal, radganac gasasvlel kides chamoscda; mxedarmac miushva lagami da tvalis daxamxamebamde trial morevshi amohyves tavi. - "ariqa, vin xart mamaci?! mieshvelet! mcuravebs daudzaxet! ushvelet!.." hyviroda eristavi. morevshi cxeni shecherda, titqos tavs anebebs brdzolas da beds emorchilebao, magram turme mxolod isvenebda. moikriba ukanaskneli ghone da mxedris kijinit gamxnevebuli, gadaeshva sachqefze. iq ki ramdenimejer gadaatriala adughebulma wyalma. mxedari zed aghar ijda, fafarshi xelchakidebuli ganze mihyveboda curvit. didze adevna tvali eristavma da bolos, roca miefarnen da aghar schandnen, mwuxarebit stqva: "vai, ubeduri!.. aq kidev sheidzleboda shvela, am morevshi, magram iq, im ucnaur chenchqershi, vingha ras gaawyobs!.." stqva da sachqarod daapira wasvla.
