
 va, sofelo, rashigan xar,

 ras gvabruneb, ra zne gchirsa!

 yovli sheni mondobili

 niadagmca chemebr tirsa;

 sad waiyvan sadaursa,

 sad aghufxvri sadit dzirsa-o...

 shehkvesoda mtvares da sheschioda varskvlavebs. tvalze cremli adgeboda, magram, rom moagondeboda ukanaskneli leqsis xana: 

 magram ghmerti ar gaswiravs,

 kacsa shengan ganawirsa-o,

 imedi afrtovanebda da gaorkecebuli survilit miachqarebda tavis bedaurs. misi "afxazurac", gaigonebda tu ara matraxis tkrcials, titqo miuxvda patrons gulispasuxso, yurebdacqvetili, gedivit moigherebda kisers, aqet-iqit erts sheikuntrush-shemoikuntrushebda da mere gaswevda pirdapir, titqo unda, rom gulmkerdit mta da veli gaitanoso.

 tavi meotxe

 kaxetis mefe, teimuraz pirveli, davit winaswarmetyvels etoleboda tavis gunebashi: "is chemi winapari da me misi chamomavali, isic gvirgvinosani-mgosani da meco", - hfiqrobda da is ki aviwydeboda, rom davit mefobda umaghlesad chagonebuli da teimurazi mxolod qveshevrdomtan umdablesad shegonebuli; is iq ebrdzoda "amalekta" da es aq - tatar-lekta!.. politikashi poetobda, poeziashi politikosobda is dalocvili da mit sazarel momavals umzadebda samefos. amas atyobdnen zogiertebi, magram vin gabedavda cxadad mxilebas? - da chumad ki aqa-iq sayvedurebi ismoda.

 zamtris piri iyo. gamxiarulebuli buxari gugunebda da kopitis sheshas tkacatkuci gahqonda... erti ymawvili kaci misjdomoda buxars da nakvercxlebs dasshtereboda. iqve, maxloblad, taxtze mxar-tedzos wamowoliliyo moxuci da pirisaxes atamashebda. - etyoboda, rom tavis gulshi raghacas saubrobda. ucbad aigho tavi axalgazrdam da hkitxa moxucs:

 - ra ambavia, rom es erti xania batoni sadarbazod aghar dabrdzandeba?.. chauketia karebi da chamwyvdeula!.. 

 - stviris gudas tu hberavs?! - upasuxa moxucma civad.

 - gudas?!.

 - ho! sharshan gazafxulze chaiketa da "leil-mejnuniani" dagviwera, ertxelac zafxulshi - "shami-farvaniani", meored shemodgomas - "xilta-qeba" da axlac utuod zamtris shesafersa swers rasme...

 - magiti ara dashavdeba ra!.. sweros! moclis dros egec kargia.

 - moclis dros?! mere da, mefe da moclis dro vis gaugonia?.. ara, shvilo!.. mefe rom "piipuu-piipus" daukravs, mashin misi samefo "vai, vais" imgherebs.

 - davit aghmasheneblic mwerali iyo, magram samefostvis ara dauklia ra.

 - aghmashenebeli winaswarmetyvelsa hbadzavda, adidebda yovlis shemoqmeds; misi iambiko locva iyo da amisi shairebi ki lazghandarobaa!..

 - rustvels ejibreba.

 - hm! ukvdavebis wyaro da nadzaladevi cha ertmanets vin sheadaros?!.

 - agre hkitxa eriskacebs!.. magram ar arwmuneben.

 - kidec eg aris, shvilo, rom pirferoba axdens saqmes! pirmotneoba da farisevloba sazogadod kariskacebis xelobaa, magram mefisgan ki mikvirs, rom styuvdeba.

 - albat sneulebaa, im erti zghapruli mzetunaxavisa ar iyos.

 - rogor tu mzetunaxavis?

 - ar gagigonia, tu aghar gaxsovs? erti mzetunaxavi turme yovel dil-dilaobit midioda wyarostan da, pirs rom daibanda, ekitxeboda xolme wyaros: "wyarov! me vjobivar, mze tu mtvareo?" - "shenc kargi xar, mzec da mtvareco, magram eteri ki yvelas gjobiato!" - esmoda pasuxad da eyreboda guls. baton mefesad swored ise emarteba: rom rames daswers, ekitxeba tavis guls: me vjobivar, chaxruxa tu shavtelio? "shenc kargi xar, chaxruxac da shavtelico, magram rustveli ki yvelas gjobiato", - uchurchulebs goneba da rustvelis moqishpes shurit evseba guli.

 - ubedurebac eg aris, shvilo: gulshi rom shuri sheva, mashin sulic dasneuldeba! didi codvaa, shvilo, shurianoba da chven samefo ojaxs ragha codvis mimateba echirveba? gansvenebuli papamagisi sul imas schioda, rom xalxi gamravlda, qveyana gashenda da chem kaxetshi sanadiro adgilebi agharsad darchao!.. am sayvedurebit awyenia ghmerts da kidec gadaxda: dghemdis vis gaugonia saqartveloshi, rom shvili mamasa dastakebodes, da is ki misma shvilma, davit mefem, am teimurazis mamam, cixeshi chaamwyvdia; - meore shvilma, gaurjuloebulma konstantinem, mohkla da tavisi dzma giorgic tan miayola!.. ai ra didi codva trialebs mat ojaxshi, shvilo! sisxli martebs da didi msxverplic aris sachiro, rom gaiwmindos!.. - daamata amooxvrit moxucma da gamoisaxa pirjvari.

 - ghmertma sheundos im ojaxs da nu mohkitxos mama-papis codva chvens baton mefes! da tu mohkitxos mainc, mis samefos ki aashoros risxva! - stqva axalgazrdam mwuxarebit da moixada qudi.

 - amin! - daamata moxucma da xelebapyrobit maghla zecisken aixeda. swored im dros, roca ori darbaiseli mama-shvili buxris win sayvedurobdnen, teimuraz mefe martla chaketilshi ijda martodmarto, did sagonebelshi chavardnili, magram rustvelze ar hfiqrobda. win edva ori werili. erti chrdiloetidan da meore aghmosavletidan gamogzavnili. pirveli tkbili iyo, alersiani da imedit gamamxnevebeli, meore - rcheva-sayvedurebita da muqarit savse; erti gulshi uxicinebda, da meore ki gulze hkbenda: "teimuraz-xan, - swerda shah-abas pirveli, - shevityve, rom papashenis kvals shesdgomixar da gadamtieli ginda karze momayeno sachirborotod, magram, sanam me momadgebodnen, xom sheni samefo unda daudva gzad da xidad! da mikvirs, rom, chemtan ertad dzmasavit tanashezrdils, chkua-goneba dagkargvia! chveni dzmuri kavshiri udzveles droidan dghemde mtkiced shenaxula da axla raghad unda gawydes? martalia, chveni didi saxeli adevs tqvens patara samefos, magram saqmit xom damoukidebeli xart da aravin exeba tqvens rjuls, enas, erovnebas, zne-chveulebas da wes-wyobilebas? martalia, sparsetis "valad" itvlebi, magram esec tqvenive sasiketod: ase rom ar yofiliyo da chveni dasaxelebuli ar yofiliyavit, vin icis, aqamdis ramdenjer agaoxrebdnen turqebi, da dghes ki, chveni shishita da moridebit, xvantqars tqveni buzic veghar aufrenia. xarks tu ityvi, aba, ra saxsenebelia xarkad samoci zona axalgazrda qartveli qali, mashin rodesac samagierod chvengan atastumnobit migaqvt da xalati kidev zedmetia. teimuraz-xan! gadaigde gulidan eg orivestvis mavnebeli survili, tvara, tavman chemman, veghar gadaurchet chem samartlian risxvas vegharc shen da vegharc sheni samefo!.."

 es werili rom waikitxa, teimurazma tavi chaghuna da ghrmad chafiqrda. bolos, titqos raghacam gamoafxizlao, ucbad gasworda, daiyvira: ara! ara! gatavebuli saqmea... aq feighambaria tavmdebi da iq ki jvari da saxareba!.. pirvels rom daverwmuno da meores ar vendo, es xom rjulis gmoba iqneba?! unda gadawydes... rac moxdes, moxdes!.. es patara kaxetic xom nawilia im didi saqartvelosi, romelic wilad hxvda ghvtismshobels, da dedaghvtisa gana xels iaghebs tavis saufliswuloze? codvaa aq ichvianoba! ar ekadreba saqristianos, rom gulgrilad aitanos mahmadianebis mediduroba: wamierma chirma, droebitma ubedurebam rogor unda gautexos guli morwmunes?!. gamocda igive gamobrdzmedaa; misgan rcheuli xalxi ghmertma ar chahyara egviptis tyveobashi da manve ar daubruna aghtqmuli mxare da daujina samefo taxtze chami winapari davit?! dghesac sheuryeveli iqneboda mati samefo, tu rom ghmerti, qristed movlenili, ecnot dzed ghvtisad da ar gasdgomodnen! shors!.. shors chemgan, ichvianobav! mrwams da aghviareb, rom momavali qristianobisaa!.. dghesve shevyri darbazs da gadavawyvetineb, rom orivem tavtavisi sakadrisi pasuxi miighos da, ghmerto, shenit!.. - stqva, gamoisaxa pirjvari da sheacherda saxates.

 amave dghes darbazma xmis umetesobit gadawyvita, rom gaewyvita kavshiri sparsettan da mihkedleboda chrdiloets... 


 tavi mexute

 mrisxanebit aghtacebuli shah-abazi cecxlita da maxvilit shemoechra kaxets da musri gaavlo: cixe-qalaqebi daaqcia, soflebi aaoxra, tadzrebi daangria da shebghala. vinc ki mtashi ver gaaswro da gauxiznavi darcha - daighupa. sibraluli agharsad iyo da mdinareebs sisxlis ghvari ertvoda. am ubedurebam lang-temuris droebasac ki gadaacharba... mdzvinvare shahma, rac gaswyvita, gaswyvita da, rac ara, atasobit da ati atasobit sparsetshi gadaasaxla! amat moadgiled ulusebi gadmoasaxla da gaghma-gamoghma alaznis pirebi daichira. mahmadianebi yoveli mxrit ulocavdnen gamarjvebas iranis loms, magram tviton loms ki guli ukvnesoda: "es gamarjveba damarcxebazedac uaresia, - ambobda gunebashi. - ai sad vigrdzen chemi udzlureba!.. ertze ati momyavs, atze - asi da mainc verasa vxdebi! chemi mtavari dzal-ghone shemovalie marto am kaxets da es xom mciredi nawilia saqartvelosi?.. mash mteli saqristiano rogorgha chavigdo xelshi? ar chavigdo da mashin xom sparsetsac unda gamovetxovo?! es dasavlet-aghmosavletis gza da xidi, es xmeltashua karebi, es patara qveyana tu xelshi ar chavigde, ra iqneba umisod chemi didi samefo? uzarmazari cixe ugalavnod, adre tu gvian advilad asaghebi da dasangrevi!.. ara, saqartvelo is natvristvalia, romelic xelshi unda igdos sparsetma!.. igdos? hm!.. tqma advilia! ras gaawyob im xalxtan, romelsac rjuli da erovneba ertmanetze gadaubams, sheuxorcebia da suls xorcze maghla ayenebs?.. saarako lang-temurma mxolod aq igrdzno tavisi kochloba, roca am patara "qveynis qvakutxeds" wamohkra fexi. vaitu iranis lommac aq amoidzuos kudi?! xalxi, romelsac sxeuli gaukajebia da suli aumaghlebia, sashishia!.. jer unda sxeuli daudundes, suli daumdabldes da mere, mxolod mere sheidzleba misi modreka!.. ho, swored! swored! zogan, sadac culi ver gamodgeba, iq patara xerxs gaaqvs da gamoaqvs xolme!.. iq, sadac lomis toti vegharas stesavs, meliis kudma unda moimkoso!.." ase gadawyvita dzlierma da kidec shescvala tavisi gmiruli, pirdapiri politika saqveshqvesho-saveragoze. - im dghidan dautkba misgan aoxrebul qveyanas da risxva wyalobad sheucvala. - erttavad mifenili mzis sxivebi tvalis chins artmeven kacsa da swormxedvelobas akargvineben... yeenis uxvma wyalobam daabrmava kaxeti. kuchma guls sdzlia, sulma xorcs dautmo da nel-nela, "dghes-xvalobit" qveyanam shetopa safrtxeshi. mowinave gunds da mat metaurebs tyuilad ki ar usvamda tavze xels sparsetis axali politika! sasaxlis karze upirvelesi adgilebi daichires qartvelebma da advilad gamdidrebulebi miecnen mconarebas. arc nichi, arc codna da arc sxva ram kacuri ghirseba ar schrida. romelime piradobis asamaghleblad sakmao iyo mxolod tavdadebuli ertguleba sparsetisadmi da samshoblos nel-nela gawirva. - vinc qartvelobas ar iviwyebda, is ichagreboda da win bijis wadgmas ver axerxebda, gind gmirta-gmiric yofiliyo!.. amas xedavda shah-abazi da gulshi icinoda, sikvdilis shemdegac anderdzad daugdo memkvidreebs iranis lomma igive politika da mitomac ert saukunesac ar gaevlo jer, rom aghmosavleti saqartvelo naxevrad gatatrda. shemovida xalxshi sparsuli zne, chveuleba, rjuli da kanoni!.. qartvels qartveloba aghar etyoboda!.. ena sheibghala, did ojaxebshi qartulad laparaki kidec ercxvinebodat... samrtali ucxo enaze iyo, wirva-locvis da galobis kilo sheicvala, mghvdelmtavrebis moadgiled axundebi gaxdnen da msajul-modzghvrebad - mola-yadebi. aman yovelivem ise garyvna xalxi, rom qartveli qartvelzeve mezvereobda da bolos ise daudzlurda, rom tvit sparselebis sazizghar-gasakicxi sheiqna odesme saxelgantqmuli qartveloba. ase rom, shah-abaz meoris dros, qalachunoba sruliad sachiro aghar iyo da pirdapirac tavshi dauwyes cema daudzlurebul qveyanas.
