
 sakenkit mityuebuli da alersit tvalaxveuli kaxeti mixvda, rom ubedurebashi iyo chavardnili, magram tanve igrdzno tavisi udzlurebac da gakminda xma. - "sul araobas calugheli xari sjobiao", - stqva tavis sanugesheblad da waushvira kiseri ughels!.. vinc adre amilaxvrobas, amirejibobas, eshikaghabashobas da amirbarobas arad agdebda, dghes imat chafrobac ki enatreboda. sigharibe ufro maghal wodebas daetyo da shimshilit gamwarebuli tavadaznauroba dabal wodebas daawva tavze... ertmanetshiac ise air-dairien, rom sisxl-xorcoba agharasa nishnavda da natesavi natesavs aghar zogavda, oghond ki chamorchenoda rasme! tavis wmindanebi rom aghar agondebodat, "yeenis tavis mzes" ficulobdnen!.. da tu aqa-iq sadme tavadaznaurobashi rigiani vinme gamoereoda, jer kidev gadaurjulebeli da samshoblos mochirisufle, tavisianebsave ar moswondat da ukijinebdnen. glexobas ki, im musha xalxs, romelic yoveldghe mama-papebis mowamur sisxls, samshoblos mta-barze msxverplad datxeuls, patiosan shromis ofls aghvrida, ar hqonda jer kidev saero kavshiri gawyvetili... mzad iyo, rom kvarivit antebuliyo, da ucdida mxolod naperwklebs, saidanme monakvess!!. am dro, swored am dros cxovrobda kaxetshi axmetis mebatone bidzina choloyashvili, bunebisgan unaklulod shemkuli, romlis gulic verafrit ver moiges tatrebma, verc risxvita da verc wyalobit. kaxelebs ukvirdat misi axirebuloba da atvalwunebuli hyavdat...

 "gagonilao, - ambobdnen tavadebi, - bedi karze misdgomia da eg ki chirveulobs... shin ar ushvebso!.. yeenis tavis mzem, chven unda viyot magis adgilas, rom qveyana gavakvirvot da mtrebs tvalebi davuyenoto". amistanaebi bevri ram esmoda bidzinas, magram xmas ar ighebda... mxolod naghvlianad aqnevda tavs.

 ert dghes bidzamisi jandieri estumra. es jandieri iset kactagani iyo, romelic aqetac aris da iqitac: dros shehyurebs!.. xan waghma hxnavs da xan ukughma hfarcxavs!.. tatrebis wyalobit gadidkacebuls, didi gavlena hqonda kaxetze. titqmis pirveli veziri iyo mtavarmarteblis!.. mis ukitxavad feiqar-xani wyalsac ar daaqcevda da axlac turme imas gamoegzavna mociqulad choloyashviltan. sadilze nel-nela sityva sheapara maspindzels da gamoiwvia salaparakod: "chemo diswulo, - utxra sxvata shoris, - me mxolod sheni axirebuloba makvirvebs!.. ghvtis mocemuli yoveliferi bevri gaqvs... chkua ar gaklia da goneba! bedic gwyalobs, magram shen ki sheni tavis mteri xar!.. mitqvams da kidev getyvi, rom iq, sasaxlis karze, bedniereba mogelis da shen ki aq mogikecia nacarqeqiasavit!.. ras chaakvdi am axmetas? sad gageqceva, sheni ar aris? kacoba is aris, rom shoridan moixvecho".

 - kacia da guneba, bidzachemo!.. me aqac kmayofili var!.. cota wminda mirchevnia bevr uwmindurs!..

 - uwmindurs?! rogor tu uwmindurs?!. mash chven sul gasvrilebi vyofilvart, sasaxlis karze vinca vart?

 - me mxolod chem tavze mogaxseneb.

 - shemcdari xar!.. shexede sxvebs, rogor xmaroben dros da rarigada cxovroben!.. ghmertma nu mogvishalos yeenis tavis mze!.. dghes, misi wyalobit, avad tu kargad, qveyana pursa schams.

 - hm!.. shin lukmas gvaclian piridan da garedan ki nasufrals gviyrian dzaghlebsavit.

 - rom egec aghar gveqnes, xom shimshilit amovwydebit?!.

 - uwmindur sicocxles me wminda sikvdili mirchevnia da, sanam movkvdebode, manamde mainc kidev vecdebi, rom chemi lukma rogorme davibruno.

 - gviangha aris, chemo diswulo!.. dzala aghmarts xnavso, ar gagigonia? egre aghar hfiqrobs qveyana da shen erti, marto, ras gaawyob? natqvamia: "erti mercxlis chikchiki gazafxuls ver moiyvanso".

 - gazafxuls verc erti moiyvans da verc atasi! magram tviton gazafxuls ki ertic mohyavs da atasic. egeb chveni gazafxulic modiodes!.. dghes me var erti, xval ati iqneba da zeg atasi!..

 - ketili, magram xshirad adre mofrenil mercxals susxi scems da sicive hklavs.

 - mesmis, bidzachemo, magram mainc me chamdatavad gazafxulis maxaroblobis dros sikvdili mirchevnia zamtris winaswarmetyvelebashi medidurad sicocxles!.. vici!.. gana ar vici, rom didkacoba tkbilia?.. sad teirani da sad axmeta? iq yoveliferi tvals itacebs, grdznoba-gonebas hxiblavs da kuchs atkbobs!.. magram kidec magisi meshinia!.. ar minda, rom is gadamivardes gulidan,r ac unda sikvdilamde maxsovdes da vetrfode. aq, am patara axmetashi, yoveliferi malamod ecxeba chems grdznoba-gonebas: miwa, wyali, mta, klde, tye da veli, yvela ertad natesauris kavshirit gadabmula chemtan!.. vgrdznob raghac ert sisxlxorcobas mattan! vgrdznob da chirs advilad vitan!.. amis samagieros ras momcems ucxoeti?!. rad minda sheni garegani tvalsatyuari didkacoba mashin, rodesac damaluli grdznoba-goneba ichagreba da suls achiavebs?! tkbilia sheni sharbatebi, magram ver gavcvli im chem ghvinoze, romelic chemi mama-papis sisxlit aris witlad sheferili!.. gemrielia tqveni murasa-lavashebi, magram me mainc chemi qveynis puri mirchevnia, is puri, romelshiac chveni dzvelebis nawilebi urevia... diax, nawilebi!.. chveni sayaneebi matis dzvlebita da xorcit arian dapoxierebuli!! martali aris chveni glexkacoba, rodesac ghvinis dalevis dros pirjvars iwers da, puris gatexis winet, jer purs emtxveva!.. is wminda-wmindata, ziarebaa chventvis... da chems samshoblos rom gavshorde, sadgha mivigho?!. ara, bidzachemo, ara!.. isini chventvis ucxo arian da chvenc imattvis!.. rac bunebasa da saukuneebs ar sheuxorcebia, misi shewebeba tyuilia!.. ara gamova ra!.. an ganshoreba da an sikvdili!.. orshi erti aucilebelia!..

 es rom stqva, wamovarda zeze, gavarda aivanze da daiwyo gijivit siaruli... jandierma gadaaqnia tavi, "vaime, chemo diswulo, ra kaci ighupebio?!" - stqva mwuxarebit, gamovida karshi, shejda cxenze da gaudga gzas.

 didxans iborga gaborotebulma bidzinam da rom daighala, dghe da ghamis gayris dros, chamojda taxtze da gadaxeda alaznis pirebs. bneli tandatan icherda aremares... tvali sinatlesa hkargavda, magram samagierod yuri dzalas ichenda... alaznis shxuili, niavisagan motanili, titqos sheschivis da shehxvneshis mis gareshemos!.. caze varskvlavebi akiafdnen!.. mtvare jer kidev isev mtas efara... magram cotaodenad ki shemoscina cis kides. etyoboda, rom shors agharc is iyo... aqve axlos gaisma sholtis tkacuni da zed "orovelas" ghighini mohyva. "madloba ghmerts, rom kidev erti mshobliuri xma mesmis! - stqva amomxvrit bidzinam. - didi xania, rac axalma cxovrebam gadafxika kaxelis gulisficarze dghemde ghrmad dabechdili misi istoriuli nagrdznobi da nafiqrebi!.. qartul tkbil ghighins, vajkacur shexmatkbilebasa da sasoebis momgvrel galobas bolo mougho tatrulma sheqaqanebam!.. tkbili changuri da salamuri zurna-chianurma chaylapa!.. mxolod es ori savalalo xma, "orovela" da "mumli muxasa", kidev sherchenia musha xalxs... da, madloba ghmerts, sanam esenic ar miviwyebulan, jer kidev imedia" - wailaparaka bidzinam. am dros tavi amohyo gadaghmidan mtvarem... nel-nela gadmoeshva mtis wveroze, samkurnalod mihfin-mohfina sxivebica da qveyanas, gamoaghvidza sibneleshi sulganabuli aremare, dahqrola niavma, abibinda mdelo, ashrialdnen fotlebi, sheirxnen buchqebi da ertxmad sheuchikchikes bulbulebmac!.. bnelit gamosulma qveyanam suli moibruna da danaghvlianebul bidzinasac guli dautkba. - gzaze gamochnda uremi... nel-nela modenida mexre kamechebs da "ghighins" satvalavs uxshirebda: "nu edzalebi wyaldidsa, unda edzebde fonebso... xerxi sjobia ghonesa, tu kaci moigonebso!" shemosdzaxa maghalis xmit da tan "xioc" miayola sholtis gatlashunebit. - bidzina shekrta, ucbad wamodga zeze da zecas dauwyo yureba... didxans xmas ar ighebda, bolos - titqo gamoerkvao- wailaparaka: es ra gavigone?! miwam shemomtyorcna, tu cam chamombera es sagulisxmo sityvebi? "xerxi sjobia ghoneso!" saidanac unda iyos, sul ertia... ugangebod caca da miwac, orive munjia! chemi didi xnis grdznoba-gonebis chidili am orma sityvam unda gadaswyvitos!.. diax! diax!! "xerxi sjobia ghonesao!" xerxi! xerxi!! magram xerxi saqveyno da ara sapirado!.. ciurno mnatno! tqven iyavit mowme chemi ganzraxvis da tavdebi chemi moqmedebis!.. tqven kidev chasuli ar iqnebit, rom me morchilebit mivmartav ali-yuli-xans.


 tavi meeqvse

 choloyashvilma kargi fexi ver miutana sparselebs: gadavida tu ara matken, mashinve gachndnen kaxetshi sxvadasxva gundebi gavardnilta da mosvenebas aghar adzlevdnen tatrebs; sadac ki sheigulebdnen da moaswrebdnen, sul musrs adendnen, da ise sheashines, rom, aratu soflebshi veghar dafarfashobdnen adrindulad, cixe-darbazshiac ki shishis qari uqrodat; da tu ar sifrtxilit, galavnis garetac veghar hbedavdnen fexis gadadgmas. shesanishnavi ufro is iyo, rom marto tatrebs ki ara, qartvelebs ufro sdevnidnen, rogorc ki sheatyobdnen, rom tatrebis momxre iyo da imati ertgulebi ariano. bevri gamochenili da tatris samsaxurshi dawinaurebuli gamoatxoves wutisofels; ramdenime tavadaznaurobis ojaxi aikles! sabueshi erti mghvdeli sheipyres da rogorc qveynis orguls, tvalebi dastxares: axla mainc chaixede gobenashi da sheinaneo. jandiers saxlkari gadauwves. ambobdnen, rom choloyashvilsac ramdenjerme daesxnen tavze, magram kacmravalma ojaxma, rogorc iqna, moigeriao. imati winaaghmdegoba da mopirdapiroba mit ufro sadznelo sheiqna, rom aravin icoda, vin iyvnen, sad iyvnen da saidan rogor modiodnen. chavarda mtavroba sagonebelshi: "adgilis kurdghels adgilisave mwevari tu daichers, tvara ucxo veras gaxdebao", - hfiqrobda feiqar-xani da kaxelebsave exveweboda, rom gamodgomodnen im ukughmartebs da mit ertguleba gaewiat yeenisatvis. gunebashi, egebis, bevrs undoda, magram cxadad ki mati devna shishit veravin gabeda da choloyashvils miando mtavrobam, romelsac, rogorc tviton amtkicebda, "cda ar dauklia, magram mainc vera gaawyo ra!" gundebi ufro da ufro gamravldnen da gavardnilebi gatamamdnen. gachirda saqme. feiqar-xanma aghar icoda, ra unda eqna, da unda ecnobebina yeenisatvis, rom ert dghes ar gamoscxadeboda svinom mayashvili da ar shehpireboda: "me davamshvideb qveyanasao!.." es mayashvili, rogorc gaidzvera da gautaneli kaci, yvelas sdzulda. teiranshi iyo gamozrdili ymawvilobidanve da erts dros didi adgilic echira sasaxlis karze, magram cota rameze gadaubrunda fexi da sherisxuli gamoistumres tavis qveynisaken, da mas shemdeg umnishvnelod daexeteboda aqet-iqit. didkacobisa da mtarvalobis nachveves mosveneba aghar hqonda da sul imaze hfiqrobda, tu rogor davibruno dzveli dro da didebao. tareshobis drom xeli moumarta mis mousvenar survils da xelmeored gamoiyvana sarbielze: mtavrobam mtavar metvalyured danishna. didebis madziebeli da uflebasheusazghvreli moxelec mashinve sheudga saqmes. sheatyobinebdnen tu ara misi xelqveitebi, rom ama da am sofelshi tavze dasxmian visme da an tyuila gzad gauvliat sadme gavardnilebso, mashinve aiklebda im sofels da aaoxrebda gaukitxavad. "batono! chven ras gverchit? dzalac tqven xelshia da samartalicao: "vinme motareshetaganma chven sofelshi gaiaros, chven ra vicit da ra chveni gadasaxadioao?" - evedrebodnen soflelebi, magram sadgha iyo gakitxva? mit ufro, rom mtavroba uwonebda mkacrobas da aguliandebda mtarvals. amgvarma mecadineobam unayofod ar chaiara!.. martalia, motaresheebi ara tu ar gauwyvetia, tvalitac ar unaxavs aravian matgani mtavrobas, magram ramdenime tvis ganmavlobashi martla shewyda tareshoba da gavardnilebis aghara ismoda ra. es samsaxuri imdenad mouwones da daufases mayashvils, rom yeenma guli moibruna da pirveli xalati ubodza.
